(iso-C5H12)
ایزوپنتان خالص (Isopentane / 2-Methylbutane)، یک هیدروکربن آلیفاتیک از دسته آلکانها با فرمول شیمیایی C₅H₁₂ است که بهصورت مایعی بیرنگ، بسیار فرار و قابلاشتعال شناخته میشود و کاربرد وسیعی بهعنوان حلال، عامل پفدهنده در تولید فومها و در صنایع پتروشیمی دارد.
ارسال پیشفاکتور رسمی کمتر از ۲ ساعت کاری
اطلاعات ترمودینامیکی و پارامترهای پایهای گاز
ایزو پنتان با نام آیوپاک ۲-متیلبوتان، فرمول مولکولی C₅H₁₂ و جرم مولی 72.15 g/mol، سادهترین آلکان شاخهدار پنجکربنی است (CAS 78-78-4، UN 1265). شاخهدار بودن زنجیر، سطح تماس بینمولکولی و نیروهای پراکندگی را کاهش میدهد؛ نتیجه آن نقطه جوش پایین 27.8 °C در فشار ۱ اتمسفر، نقطه ذوب −159.9 °C، چگالی 0.620 g/cm³ در ۲۰ °C و ضریب شکست 1.3537 است. فشار بخار آن در ۲۰ °C حدود 0.77 bar (≈۵۸۰ mmHg) و چگالی بخار نسبت به هوا 2.48 است، یعنی بخار آن در نواحی پست و گودالها تجمع میکند. حلالیت در آب بسیار کم (حدود 48 mg/L) و در حلالهای آلی آپروتیک کاملاً مخلوطپذیر است. عدد اکتان تحقیقاتی بالای آن (حدود ۹۲) و فراریت کنترلشدهاش، آن را به گزینهای مهندسیشده در فرمولاسیونها و سیستمهای بستهبندی هیدروکربنی تبدیل کرده است.
درجه خلوص و کنترل کیفیت: ایزو پنتان تجاری در گریدهای 99%+(گرید کروماتوگرافی/استاندارد) عرضه میشود و مرز کیفیت، توزیع ناخالصیهای همجوش است: n-پنتان، نئوپنتان، سیکلوپنتان، برشهای C₄ و C₆، ایزوآمیلنها، بنزن و ترکیبات گوگردی، بههمراه آب و اکسیژن حلشده. تعیین خلوص با GC-FID روی ستون مویین مناسب جداسازی ایزومرها (مانند ستونهای PLOT/Al₂O₃ یا فازهای اختصاصی هیدروکربنی) و پیکشناسی دقیق انجام میشود؛ آب باقیمانده با کارلفیشر و گوگرد کل با GC-SCD یا UV-فلورسانس کنترل میشود. در کاربردهای گاز واسط و مخلوطهای مرجع VOC، همین تمایز ایزومری حیاتی است، زیرا n-پنتان و ایزو پنتان در کروماتوگرام نزدیک به هم ظاهر میشوند و هر انحراف در نسبت ایزومر، بازخوانی غلظت استاندارد را مستقیماً تحت تأثیر قرار میدهد؛ از این رو مشخصات باید شامل حد مجاز عددی برای هر ناخالصی و روش آزمون مرجع باشد، نه فقط یک عدد خلوص کلی.
کاربردها، ایمنی و نگهداری: مهمترین کاربرد صنعتی ایزو پنتان، عامل پفکننده (Blowing Agent) در تولید فومهای پلیاستایرن انبساطی و اکستروژنی (EPS/XPS) است، جایی که فراریت و حلالیت آن در پلیمر، دانسیته و ساختار سلولی فوم را تعیین میکند. همچنین بهعنوان جزء مبرد در مخلوطهای هیدروکربنی (R-601a)، حلال واکنش در پلیمریزاسیون زیگلر‑ناتا و متالوسن، حامل کاتالیست، حلال استخراج و جزء مخلوطهای گازی مرجع کاربرد دارد. از منظر ایمنی، مادهای با H224 (مایع و بخار بهشدت قابل اشتعال)، H304، H336 و H411 است؛ نقطه اشتعال −51 °C، دمای خوداشتعالی حدود 420 °C (کلاس دما T2) و محدوده انفجاری 1.4–7.6 درصد حجمی دارد و در گروه گاز/بخار IIA طبقهبندی میشود. بنابراین نگهداری در مخازن فولاد زنگنزن یا کربناستیل خشک، زیر بستر نیتروژن، با اتصال زمین و همپتانسیلسازی الکترواستاتیک، تهویه مکانیکی کف و پرهیز از هر منبع جرقه الزامی است؛ حملونقل نیز تابع کلاس ۳ ADR با گروه بستهبندی I است و بهدلیل خورندگینداشتن ولی فراریت بالا، کنترل مداوم دما و فشار بخار در انبار ضروری است.